Bù Lạch Gây Hại Đầu Vụ Và Cách Phòng Trừ

Theo ghi nhận hiện nay tại các trà lúa Hè Thu trên địa bàn tỉnh Hậu Giang đã xuất hiện đối tượng bù lạch gây hại. Chúng chích hút làm lá bị vàng, xoăn lại, giảm khả năng quang hợp, thậm chí gây chết non cây lúa, làm giảm đáng kể năng suất vụ. Bài viết sau đây sẽ trình bày các đặc điểm nhận diện, phương thức gây hại cũng như cách thức phòng ngừa giúp bà con chủ động trước đối tượng này.

1. Đặc điểm Bù Lạch

Bọ trĩ, còn được gọi là bù lạch, là loài côn trùng nhỏ bé thuộc bộ Cánh tơ. Với kích thước cơ thể chỉ khoảng 0.5 đến 2mm, chúng thường có màu trắng, vàng, nâu sẫm hoặc đen. Bọ trĩ có đặc điểm dễ nhận dạng là thân hình trụ dài, hẹp, đầu dẹp hình nón và hai cặp cánh hẹp có nhiều lông tơ nhỏ ở rìa.

Đây là loài côn trùng đa thực, gây hại trên nhiều loại cây trồng khác nhau, từ lúa, rau màu (hành, cà chua, ớt), cây ăn trái (xoài, cam, quýt) đến cây công nghiệp (cà phê, tiêu). Cả ấu trùng và bọ trĩ trưởng thành đều gây hại bằng cách chích hút nhựa cây, làm cho các bộ phận non của cây như lá, chồi, hoa và quả bị biến dạng, quăn queo, khô héo, thậm chí rụng. Vết chích của bọ trĩ còn tạo điều kiện cho nấm và vi khuẩn xâm nhập, gây ra các bệnh thứ cấp.

Bọ trĩ phát triển mạnh trong điều kiện thời tiết nóng và khô hạn. Vòng đời của chúng tương đối ngắn, khoảng 11-20 ngày tùy loài và điều kiện môi trường, với nhiều thế hệ trong một năm. Bọ trĩ cái thường đẻ trứng rải rác trong mô lá non, và ấu trùng sau khi nở sẽ bắt đầu gây hại ngay. Chúng có tập tính hoạt động cả ban ngày và ban đêm, di chuyển nhanh và thường tập trung ở mặt dưới lá non hoặc các bộ phận non của cây. Khi bị động, chúng có xu hướng giả chết và rơi xuống đất để trốn tránh. 

Cách phát hiện bù lạch trên lúa: làm ướt bàn tay, sau đó quét tay lên lá lúa, bù lạch nếu có sẽ bám vào bàn tay. 

2. Phương thức gây hại

Phương thức gây hại của chúng khá đặc trưng và có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển của cây nếu không được kiểm soát kịp thời:

- Chích hút nhựa cây: Cả ấu trùng và bọ trĩ trưởng thành đều sử dụng bộ phận miệng kiểu chích hút để xuyên qua biểu bì của các mô non trên cây lúa, chủ yếu là lá non và bẹ lá. Chúng hút dịch tế bào và nhựa cây, làm cho các tế bào bị tổn thương, mất đi diệp lục và chức năng quang hợp.

- Gây ra các vết chấm trắng hoặc vàng: Vị trí bị bọ trĩ chích hút sẽ xuất hiện các chấm nhỏ màu trắng hoặc vàng nhạt li ti. Khi mật độ bọ trĩ cao, các chấm này có thể liên kết lại thành từng mảng lớn, làm giảm diện tích quang hợp của lá.

- Làm lá bị cuốn lại và biến dạng: Do bị chích hút liên tục, các tế bào ở mặt trên và mặt dưới lá phát triển không đều, dẫn đến hiện tượng mép lá bị cuốn lại theo chiều dọc, tạo thành những ống trụ hoặc hình vặn xoắn. Lá bị hại nặng có thể trở nên khô cứng, giòn và dễ gãy.

- Ảnh hưởng đến sự phát triển của chồi và nhánh: Bọ trĩ tấn công các chồi non có thể làm chồi bị khô héo, không phát triển được hoặc phát triển yếu ớt, ảnh hưởng đến khả năng đẻ nhánh của cây lúa.

- Gây hại trên bông lúa non: Trong giai đoạn lúa làm đòng và trổ, nếu bọ trĩ tấn công các bộ phận non của bông lúa, chúng có thể gây ra hiện tượng bông bị nghẹn, hạt lép nhiều hoặc không hình thành hạt. Điều này dẫn đến giảm năng suất trực tiếp.

- Truyền virus (gián tiếp): Mặc dù không phải là tác động trực tiếp, một số loài bọ trĩ có khả năng là môi giới truyền virus gây bệnh cho cây lúa, làm phức tạp thêm tình hình dịch hại.

Đặc điểm gây hại theo giai đoạn:

- Giai đoạn mạ: Bọ trĩ gây hại mạnh nhất ở giai đoạn này, làm lá mạ bị vàng, xoăn lại, cây còi cọc, chậm phát triển, thậm chí có thể gây chết cây hàng loạt nếu mật độ quá cao.

- Giai đoạn lúa non (sau sạ - đẻ nhánh): Bọ trĩ tiếp tục gây hại trên lá non, ảnh hưởng đến quá trình đẻ nhánh và sự phát triển của cây.

- Giai đoạn làm đòng và trổ: Nếu bọ trĩ tấn công vào thời điểm này, chúng có thể gây hại trực tiếp đến bông lúa, ảnh hưởng đến năng suất.

Tóm lại, bù lạch gây hại trên lúa bằng cách chích hút nhựa cây, làm tổn thương các mô non, gây biến dạng lá, ảnh hưởng đến sự phát triển của chồi và bông, và có thể gián tiếp truyền virus. Việc nhận biết sớm và có biện pháp phòng trừ kịp thời là rất quan trọng để bảo vệ năng suất lúa.

3. Phương thức phòng ngừa:

3.1 Biện pháp canh tác:

- Vệ sinh đồng ruộng: Thu gom và tiêu hủy tàn dư cây trồng sau thu hoạch, làm sạch cỏ dại xung quanh ruộng để loại bỏ nơi trú ẩn và nguồn thức ăn của bù lạch.

- Cày bừa kỹ: Cày bừa đất kỹ giúp tiêu diệt nhộng và trứng của bù lạch còn tồn tại trong đất.

- Thời vụ gieo sạ đồng loạt: Gieo sạ đồng loạt theo lịch thời vụ của địa phương giúp tránh tình trạng cây trồng ở các giai đoạn khác nhau trên cùng một khu vực, giảm áp lực gây hại liên tục của bù lạch.

- Mật độ gieo sạ hợp lý: Gieo sạ với mật độ vừa phải, tránh quá dày tạo môi trường ẩm thấp, thuận lợi cho bù lạch phát triển.

- Bón phân cân đối: Cung cấp đầy đủ và cân đối các chất dinh dưỡng giúp cây trồng khỏe mạnh, tăng khả năng chống chịu với sâu bệnh, bao gồm cả bù lạch. Tránh bón quá nhiều phân đạm, tạo điều kiện cho bù lạch phát triển mạnh.

- Luân canh cây trồng: Luân canh cây trồng khác họ có thể làm gián đoạn vòng đời của bù lạch và giảm mật độ quần thể của chúng trong đất.

- Sử dụng giống kháng/chịu: Lựa chọn và sử dụng các giống cây trồng có khả năng kháng hoặc chịu đựng tốt với bù lạch nếu có.

- Quản lý nước hợp lý: Điều tiết nước ruộng phù hợp với từng giai đoạn sinh trưởng của cây, tránh để ruộng quá khô hoặc quá ẩm kéo dài, tạo môi trường bất lợi cho bù lạch.

3.2 Biện pháp hóa học 

- Sử dụng thuốc chọn lọc: Ưu tiên sử dụng các loại thuốc trừ sâu hóa học có tính chọn lọc cao, ít ảnh hưởng đến thiên địch và môi trường.

- Phun thuốc đúng thời điểm: Phun thuốc khi mật độ bù lạch vượt ngưỡng kinh tế gây hại và cây trồng còn non, dễ bị tổn thương.

- Phun đúng liều lượng và nồng độ: Tuân thủ nghiêm ngặt hướng dẫn sử dụng của nhà sản xuất.

- Phun đúng cách: Đảm bảo thuốc tiếp xúc đều với các bộ phận bị hại của cây, đặc biệt là mặt dưới lá nơi bù lạch thường ẩn náu.

- Luân phiên các loại thuốc: Luân phiên sử dụng các loại thuốc có cơ chế tác động khác nhau để tránh tình trạng bù lạch kháng thuốc.

Sản phẩm Bù Lạch Lửa 250WP của BVTV Hậu Giang với 02 thành phần chính Acetamiprid và Imidacloprid có tác dụng: 

• Tiêu diệt nhanh chóng: Ức chế hoạt động thần kinh của rầy, khiến chúng bị tê liệt và chết trong thời gian ngắn.

• Diệt sạch mọi giai đoạn: Tấn công từ trứng, rầy non đến rầy trưởng thành, giúp ngăn chặn sự bùng phát và lây lan.

• Bảo vệ lâu dài: Duy trì hiệu lực kéo dài, hạn chế tối đa sự phát triển lại của rầy trên ruộng lúa.

• An toàn cho cây trồng: Không gây cháy lá, không ảnh hưởng đến sự phát triển của lúa.