Quản Lý Nước Khi Lúa Chín - Giải Pháp Then Chốt Giảm Đỗ Ngã Và Thối Cổ Gié Trước Thu Hoạch

Trong giai đoạn cuối vụ, khi lúa bước vào chín sáp – chín hoàn toàn, nhiều ruộng dù sinh trưởng tốt từ đầu vẫn gặp tình trạng đổ ngã, thối cổ gié, lem lép phát sinh muộn. Nguyên nhân thường không đến từ giống hay sâu bệnh mới, mà chủ yếu do quản lý nước chưa phù hợp trong giai đoạn lúa chín.

Thực tế cho thấy, nước cuối vụ không chỉ là yếu tố thủy lợi, mà còn là yếu tố sinh lý quyết định độ cứng cây, độ bền cổ gié và khả năng đứng ruộng đến ngày thu hoạch. Việc điều tiết mực nước đúng cách giúp giảm đáng kể rủi ro đổ ngã, hạn chế thối cổ gié và bảo vệ chất lượng hạt.

1. Vì sao quản lý nước cuối vụ ảnh hưởng trực tiếp đến đổ ngã và thối cổ gié?

1.1. Giai đoạn lúa chín là giai đoạn cây “giảm sức tự vệ”

Ở giai đoạn lúa chín sáp, sinh trưởng sinh dưỡng gần như kết thúc hoàn toàn, cây chuyển sang trạng thái ưu tiên tích lũy và vận chuyển dinh dưỡng về hạt để hoàn thiện năng suất; lúc này hoạt động quang hợp của lá giảm dần do lá già hóa, trong khi hệ rễ bắt đầu lão hóa mạnh, khả năng hút nước, oxy và dinh dưỡng suy giảm rõ rệt. Đồng thời, các mô thân và cổ gié cũng bước vào trạng thái già hóa sinh lý, độ bền cơ học giảm, khả năng vận chuyển dinh dưỡng kém hiệu quả hơn so với giai đoạn trước. Trong điều kiện ruộng vẫn giữ nước sâu hoặc bị ngập kéo dài, đất trở nên yếm khí khiến rễ bị thiếu oxy, hô hấp rễ bị ức chế, dẫn đến rễ suy yếu và dễ bị thối. Hệ quả là quá trình vận chuyển dinh dưỡng lên bông bị gián đoạn, làm giảm khả năng tích lũy tinh bột vào hạt ở giai đoạn cuối, dễ phát sinh hạt lép, lửng hoặc giảm trọng lượng hạt. Bên cạnh đó, thân cây trở nên mềm yếu, cổ gié dễ bị vi sinh vật cơ hội xâm nhập gây thối cổ bông, làm suy giảm chức năng dẫn truyền và tăng nguy cơ gãy đổ khi gặp mưa gió hoặc điều kiện thời tiết bất lợi. Nếu không quản lý nước hợp lý, tình trạng đổ ngã không chỉ làm thất thoát năng suất mà còn gây khó khăn cho thu hoạch và làm giảm chất lượng hạt. Vì vậy, ở giai đoạn này cần điều tiết nước theo hướng khô – ướt xen kẽ hoặc rút nước dần trước thu hoạch để tạo điều kiện cho rễ hô hấp tốt hơn, hạn chế bệnh hại, tăng độ cứng cây và đảm bảo quá trình nuôi hạt diễn ra thuận lợi cho đến khi chín hoàn toàn.

1.2. Môi trường nước – điều kiện thuận lợi cho vi sinh gây thối cổ gié

Môi trường ruộng lúa ẩm ướt kéo dài, đặc biệt trong giai đoạn cuối vụ, tạo điều kiện rất thuận lợi cho các loại vi sinh vật gây hại phát triển mạnh. Khi nước tồn đọng liên tục trên ruộng, các nhóm nấm và vi khuẩn vốn tồn lưu sẵn trong đất, trong tàn dư thực vật hoặc trên cây lúa sẽ có điều kiện gia tăng mật số nhanh chóng và trở nên hoạt động mạnh hơn. Trong khi đó, mô cổ gié ở giai đoạn này đã bước vào trạng thái già hóa sinh lý, sức chống chịu giảm, dễ bị tổn thương bởi các tác động cơ học như gió, mưa, va chạm hoặc côn trùng gây hại, từ đó tạo ra các “cửa ngõ” để vi sinh vật xâm nhập. Một khi đã xâm nhập, các tác nhân gây bệnh sẽ phát triển nhanh trong điều kiện ẩm độ cao, làm mô cổ gié bị thối nhũn, mất khả năng dẫn truyền dinh dưỡng, khiến quá trình nuôi hạt bị gián đoạn nghiêm trọng. Bệnh thối cổ gié vì vậy có thể lây lan nhanh trên diện rộng, đặc biệt sát thời điểm thu hoạch, gây lép hạt, giảm trọng lượng và làm suy giảm chất lượng nông sản. Tình trạng này càng trở nên phổ biến và nghiêm trọng trong các vụ lúa gặp mưa cuối mùa, khi lượng nước trên ruộng không kịp rút, đất luôn trong trạng thái bão hòa, tạo môi trường lý tưởng cho mầm bệnh phát sinh và phát triển, từ đó trở thành một trong những nguyên nhân chính gây thiệt hại năng suất nếu không được quản lý nước và phòng bệnh kịp thời.

Đặc biệt trong các vụ mưa cuối mùa, nước không rút kịp là nguyên nhân phổ biến gây thiệt hại.

2. Những sai lầm thường gặp trong quản lý nước giai đoạn lúa chín

2.1. Giữ nước sâu đến sát ngày thu hoạch

Trong thực tế canh tác, nhiều ruộng lúa vẫn duy trì thói quen giữ nước sâu đến sát ngày thu hoạch với quan niệm giúp “chống đổ” hoặc lo ngại đất khô sẽ làm giảm năng suất. Tuy nhiên, cách làm này lại tiềm ẩn nhiều bất lợi cho cây lúa ở giai đoạn cuối vụ. Khi mực nước được giữ cao liên tục, đất rơi vào trạng thái yếm khí, khiến hệ rễ bị thiếu oxy, hô hấp rễ bị ức chế và chức năng hút nước, dinh dưỡng suy giảm rõ rệt. Đồng thời, trong giai đoạn này rễ đã lão hóa tự nhiên nên càng nhạy cảm với điều kiện bất lợi, dễ bị suy yếu hoặc thối. Hệ quả kéo theo là thân cây trở nên mềm hơn, mô cơ học giảm độ cứng, còn cổ gié thì yếu đi do vừa già hóa vừa thiếu dinh dưỡng nuôi dưỡng. Chính điều này làm tăng nguy cơ đổ ngã khi gặp mưa lớn, gió mạnh hoặc thời tiết bất lợi cuối vụ. Không những vậy, việc đổ ngã còn gây khó khăn cho thu hoạch, tăng thất thoát và làm giảm chất lượng hạt. Vì thế, thay vì giữ nước sâu, việc điều tiết nước hợp lý theo hướng giảm dần mực nước hoặc rút khô trước thu hoạch sẽ giúp bộ rễ hoạt động tốt hơn, thân cây cứng cáp hơn và hạn chế đáng kể nguy cơ đổ ngã.

2.2. Rút nước quá trễ hoặc quá đột ngột

Việc rút nước không hợp lý ở giai đoạn cuối vụ, quá trễ hoặc quá đột ngột, đều có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến sinh lý cây lúa và năng suất. Khi rút nước quá trễ, ruộng duy trì tình trạng ẩm ướt kéo dài, tạo môi trường thuận lợi cho nấm và vi khuẩn phát triển, đặc biệt dễ phát sinh bệnh thối cổ gié trong thời điểm nhạy cảm trước thu hoạch. Ngược lại, nếu rút nước quá nhanh và đột ngột khi cây chưa kịp thích nghi, hệ rễ vốn đã suy yếu sẽ bị “sốc” do thay đổi điều kiện môi trường đột ngột, làm giảm khả năng hút nước, khiến cây mất cân bằng sinh lý. Khi đó, thân cây dễ bị giòn, kém đàn hồi và có nguy cơ gãy hoặc đổ khi gặp tác động cơ học như gió hoặc va chạm. Vì vậy, quản lý nước hiệu quả trong giai đoạn này cần thực hiện theo lộ trình hợp lý, rút nước từ từ để đất chuyển dần từ ẩm sang khô, giúp cây thích nghi, duy trì hoạt động sinh lý ổn định, hạn chế stress và đảm bảo quá trình nuôi hạt diễn ra liên tục cho đến khi thu hoạch.

3. Nguyên tắc quản lý nước đúng khi lúa bước vào chín sáp

3.1. Thời điểm rút nước phù hợp

Thời điểm rút nước phù hợp đóng vai trò rất quan trọng trong việc hoàn thiện năng suất và hạn chế rủi ro ở giai đoạn cuối vụ lúa. Thông thường, nên bắt đầu rút nước dần khi lúa bước vào giai đoạn chín sáp, tức là khi quá trình tích lũy tinh bột vào hạt đang diễn ra mạnh nhưng sinh trưởng sinh dưỡng đã gần như kết thúc. Việc rút nước cần thực hiện từ từ, không đột ngột, nhằm duy trì trạng thái ruộng “khô mặt nhưng vẫn ẩm chân đất”, giúp cây không bị sốc mà vẫn đảm bảo đủ ẩm để nuôi hạt. Sau thời điểm này, cần tránh để ruộng ngập nước sâu vì sẽ làm giảm hiệu quả hô hấp của rễ, đặc biệt khi hệ rễ đã bắt đầu lão hóa. Khi đất thông thoáng hơn, rễ có điều kiện “thở” tốt, duy trì khả năng hút dinh dưỡng còn lại phục vụ giai đoạn cuối. Đồng thời, việc giảm nước cũng giúp thân và cổ gié trở nên cứng cáp hơn, tăng độ chống chịu cơ học, hạn chế nguy cơ đổ ngã khi gặp mưa gió. Bên cạnh đó, môi trường ít ẩm ướt cũng làm giảm áp lực của các loại vi sinh vật gây hại, đặc biệt là nấm và vi khuẩn gây thối cổ gié, từ đó góp phần bảo vệ quá trình nuôi hạt diễn ra liên tục và hiệu quả cho đến khi thu hoạch.

3.2. Mực nước lý tưởng trong giai đoạn chín

Trong giai đoạn cuối vụ, việc quản lý nước cần đặc biệt chú ý không để mực nước ngập lên thân lúa, vì điều này sẽ làm tăng độ ẩm trong tán và gây bất lợi cho sinh lý cây. Thay vào đó, nên duy trì độ ẩm vừa phải, đảm bảo đất đủ ẩm để rễ tiếp tục hoạt động nhưng không bị khô nứt, giúp cây không bị stress nước trong quá trình nuôi hạt. Sau những trận mưa lớn, cần chủ động tháo nước nhanh để tránh tình trạng úng kéo dài, nhất là khi hệ rễ đã lão hóa và khả năng chịu ngập kém. Khi ruộng được giữ ở trạng thái thông thoáng, không khí trong tán lúa sẽ ít ẩm hơn, qua đó hạn chế sự phát triển của nấm và vi khuẩn gây bệnh, đặc biệt là bệnh thối cổ gié. Đồng thời, điều kiện đất không quá nhão cũng giúp bộ rễ bám chắc hơn, thân cây cứng cáp hơn, từ đó tăng khả năng chống chịu với gió mạnh và giảm nguy cơ đổ ngã trước khi thu hoạch.

4. Quản lý nước kết hợp với quản lý sinh lý cây

4.1. Nền rễ khỏe giúp cây chịu khô – ẩm linh hoạt

Ruộng lúa có hệ rễ khỏe sẽ thể hiện khả năng thích nghi rất tốt với các biện pháp điều tiết nước trong suốt quá trình canh tác, đặc biệt ở giai đoạn cuối vụ khi điều kiện môi trường thường biến động mạnh. Bộ rễ khỏe giúp cây ít bị “sốc” khi tiến hành rút nước, duy trì được khả năng hút nước và dinh dưỡng cần thiết để nuôi hạt đến khi chín hoàn toàn. Đồng thời, rễ hoạt động hiệu quả còn góp phần giữ cho thân cây cứng cáp, cổ gié vững chắc, hạn chế tình trạng đổ ngã khi gặp mưa gió, từ đó bảo toàn năng suất và chất lượng lúa.

Trong thực tế, việc cải thiện môi trường đất và tăng cường sức khỏe bộ rễ có thể được hỗ trợ bằng các giải pháp kỹ thuật phù hợp. Sản phẩm Siêu Hạ Phèn Ra Rễ – Japan của BVTV Hậu Giang được sử dụng nhằm cải thiện điều kiện đất, giúp giảm tình trạng ngộ độc hữu cơ và hạn chế các yếu tố bất lợi trong vùng rễ. Khi môi trường đất được cải thiện, rễ phát triển mạnh và bền hơn, từ đó nâng cao khả năng chống chịu của cây, giúp lúa đứng vững đến cuối vụ và thích ứng tốt hơn với các biện pháp quản lý nước.

4.2. Giữ cổ gié khỏe – giảm nguy cơ thối khi ruộng ẩm

Khi bước vào giai đoạn cuối vụ, đặc biệt trong điều kiện thời tiết có mưa kéo dài, áp lực từ nấm và vi khuẩn gây hại thường gia tăng mạnh do môi trường ẩm ướt rất thuận lợi cho chúng phát triển. Trong đó, cổ gié là bộ phận nhạy cảm và dễ bị tổn thương nhất vì đã bước vào giai đoạn già hóa sinh lý, mô yếu và khả năng chống chịu giảm, nên rất dễ trở thành “điểm xâm nhập” của tác nhân gây bệnh. Nếu không được bảo vệ sớm, bệnh thối cổ gié có thể phát sinh và lây lan nhanh, ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình vận chuyển dinh dưỡng nuôi hạt, làm giảm năng suất và chất lượng lúa.

Do đó, việc chủ động phòng bệnh từ sớm, đặc biệt ở giai đoạn trước trổ, đóng vai trò rất quan trọng. Việc sử dụng các giải pháp như XANILZOL PRO để phòng nấm và SIÊU VI KHUẨN nhằm hỗ trợ kiểm soát vi khuẩn giúp tạo nền tảng bảo vệ cổ gié ngay từ đầu. Khi cổ gié được bảo vệ tốt, mô trở nên chắc khỏe hơn, tăng khả năng chống chịu trước điều kiện bất lợi như ẩm độ cao kéo dài vào cuối vụ. Nhờ đó, nguy cơ bị thối cổ gié giảm đáng kể, đồng thời giúp hạn chế việc phải sử dụng thuốc bảo vệ thực vật sát thời điểm thu hoạch, góp phần đảm bảo an toàn .

BVTV Hậu Giang  là đơn vị uy tín chuyên cung cấp thuốc BVTV chất lượng cao, giúp cây trồng phát triển mạnh mẽ và đạt năng suất tối ưu. Chúng tôi cung cấp đa dạng sản phẩm phân bón, thuốc trừ sâu rầy và bệnh hại với giá cả hợp lý, phù hợp với mọi loại cây trồng và điều kiện canh tác. 

Với kinh nghiệm lâu năm trong ngành, BVTV Hậu Giang cam kết mang lại sản phẩm chính hãng, an toàn và hiệu quả cao. Hãy liên hệ ngay với chúng tôi để được tư vấn và chọn lựa phân bón phù hợp cho cây trồng của bạn!

Bạn đọc đừng quên theo dõi trang website để đón nhận thêm nhiều tin tức hay và bổ ích khác bạn nhé!

Công Ty TNHH BVTV Hậu Giang

Điện thoại: 0939 878 545

Địa Chỉ: Số 152, Ấp Mỹ Phú, Xã Hoà Mỹ, Huyện Phụng Hiệp, Tỉnh Hậu Giang.

Email: bvtvhaugiang@gmail.com

Website: https://baovethucvathaugiang.vn

Fanpage: https://www.facebook.com/61559265712567/